Türkiye topraklarının büyük bölümü aktif fay hatlarının üzerinde ya da yakınında yer alır. 1999 Gölcük ve 2023 Kahramanmaraş depremleri, sarsıntı anındaki ilk 30–60 saniyede verilen kararların hayati önem taşıdığını acı şekilde gösterdi. İyi haber şu: deprem anında ne yapacağını önceden bilen ve bunu birkaç kez zihninde (hatta tatbikatla) prova etmiş bir kişi, panik yerine öğrenilmiş davranışla hareket eder. Bu sayfadaki öneriler AFAD ve Kızılay'ın güncel afet eğitim içerikleriyle uyumludur.
Temel kural: Çök, Kapan, Tutun
Sarsıntıyı hissettiğiniz anda uygulamanız gereken üç adım vardır:
- Çök: Bulunduğunuz yerde dizlerinizin üzerine çökün. Ayakta kalmak, şiddetli sarsıntıda düşerek yaralanmanın en yaygın nedenidir. Çökmek sizi hem dengede tutar hem de hedef küçültür.
- Kapan: Sağlam bir masa veya sıranın altına girin; başınızı ve ensenizi kollarınızla koruyun. Yakınınızda masa yoksa iç duvara yakın bir noktada başınızı koruyarak küçülün.
- Tutun: Altına girdiğiniz mobilyanın ayağını sıkıca tutun. Şiddetli depremde eşyalar kayar; masayı tutarak onunla birlikte hareket edin ve koruma alanınızı kaybetmeyin.
Sarsıntı bitene kadar bu pozisyonda kalın. Depremler genellikle saniyeler sürer ama olduğunuz yerde dakikalar gibi hissedilir; erken kalkmak için acele etmeyin.
Evde veya kapalı alandaysanız
- Pencerelerden, cam eşyalardan, devrilebilecek dolap, kitaplık ve beyaz eşyalardan uzaklaşın.
- Asla asansöre binmeyin; elektrik kesilirse mahsur kalırsınız.
- Merdivene veya çıkışa koşmayın. Merdivenler binaların en kırılgan bölümlerindendir ve düşen sıva/cam en çok giriş-çıkışlarda yaralanmaya neden olur.
- Balkona çıkmayın, balkondan veya pencereden atlamayın.
- Mutfaktaysanız ocağı kapatabiliyorsanız kapatın, ancak bunun için sarsıntı içinde uzun mesafe koşmayın.
- Tekerlekli sandalyedeyseniz frenleri kilitleyin, başınızı ve ensenizi koruyun.
Sarsıntı durduktan sonra gaz vanasını ve elektrik sigortasını kapatın, yanınıza acil durum çantanızı alarak binayı sakin şekilde terk edin. Bu aşamanın ayrıntıları için deprem sonrası yapılması gerekenler rehberimize bakın.
Dışarıdaysanız
- Binalardan, dış cephe kaplamalarından, balkonlardan, elektrik direklerinden ve ağaçlardan uzak açık bir alana gidin.
- Duvar diplerinde durmayın; bahçe ve istinat duvarları depremde sık yıkılır.
- Deniz kıyısındaysanız ve şiddetli/uzun bir sarsıntı hissettiyseniz, tsunami ihtimaline karşı kıyıdan uzaklaşıp yüksek bir noktaya gidin. Ayrıntılar için deprem ve tsunami rehberine göz atın.
Araç kullanıyorsanız
- Yolu kapatmayacak şekilde sağa yanaşıp durun; kontak açık kalsın, araç içinde bekleyin.
- Köprü, viyadük, tünel, üst geçit ve enerji hatlarının altında/üzerinde durmayın — bu yapılardan çıkana kadar kontrollü şekilde ilerleyin.
- Sarsıntı bittikten sonra yol hasarlı olabilir; radyodan/telefondan resmi duyuruları takip ederek ilerleyin.
Yatakta, AVM'de veya sinemada yakalandıysanız
Yataktaysanız: kalkıp koşmayın. Yüzükoyun dönün, başınızı ve ensenizi yastıkla koruyun; sarsıntı bitince ayakkabı giyip çıkın (yerde kırık cam olabilir). AVM, sinema veya okuldaysanız: kalabalığa kapılıp çıkışa koşmak izdiham riskini büyütür. Olduğunuz yerde çök-kapan-tutun uygulayın; raflardan, avizelerden ve cam vitrinlerden uzak durun. Görevlilerin yönlendirmesiyle binayı terk edin.
Acil durum numarası: 112. Türkiye'de itfaiye, ambulans, polis, jandarma ve AFAD tek numarada birleştirilmiştir. Enkaz altında biri olduğunu düşünüyorsanız 112'yi arayın; hatları meşgul etmemek için yalnızca gerçek acil durumları bildirin.
Deprem olmadan önce yapmanız gereken 4 hazırlık
Deprem anındaki doğru davranış kadar önemli olan, o ana hazırlıklı girmektir:
- Deprem çantası hazırlayın ve çıkışa yakın bir yerde tutun.
- Mobilyaları sabitleyin: dolap, kitaplık, televizyon ve kombiyi duvara sabitlemek, deprem yaralanmalarının önemli bölümünü tek başına önler.
- Aile afet planı yapın: sarsıntı sonrası nerede buluşacağınızı, şehir dışından hangi yakınınızın "haberleşme köprüsü" olacağını önceden belirleyin.
- Toplanma alanınızı öğrenin: e-Devlet üzerindeki "Acil Toplanma Alanı Sorgulama" hizmetiyle adresinize en yakın toplanma alanını görebilirsiniz.
Bulunduğunuz ilin deprem geçmişini ve risk profilini merak ediyorsanız Türkiye deprem istatistikleri sayfamızı, yaşadığınız bölgeden geçen fayları öğrenmek için Türkiye'nin fay hatları rehberini inceleyebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Deprem anında kapı eşiğine sığınmak doğru mu?
Hayat üçgeni mi, çök-kapan-tutun mu?
Deprem anında binadan dışarı koşmalı mıyım?
Gece uyurken deprem olursa ne yapmalıyım?
Kaynaklar ve resmi bilgilendirme
Bu rehber; AFAD'ın deprem öncesi-sırası-sonrası eğitim içerikleri ve Türk Kızılay'ın afet hazırlık önerileri esas alınarak, sitemiz editörleri tarafından derlenmiştir. Resmî uyarı ve duyurular için her zaman AFAD'ı esas alın. Türkiye'deki güncel sarsıntıları canlı son depremler listemizden takip edebilirsiniz.