Sarsıntı sırasında ne yapılacağını deprem anında ne yapmalı rehberimizde anlatmıştık; bu sayfa ise sarsıntının durduğu andan itibaren devreye giren adımları ele alıyor. Deprem sonrasında verilen kararlar da en az deprem anındakiler kadar hayatidir: yanlış bir hamle — hasarlı binaya geri dönmek, asansöre binmek, telefon hatlarını gereksiz meşgul etmek — hem sizi hem başkalarını riske atar. Aşağıdaki öneriler AFAD'ın afet sonrası bilgilendirmeleriyle uyumlu olarak derlenmiştir.
Sarsıntı biter bitmez: ilk dakikalar
Sarsıntı durduğunda panikle koşmak yerine birkaç saniye durup nefes alın ve şu sırayı izleyin:
- Önce kendinizi, sonra çevrenizdekileri kontrol edin. Ciddi yaralanma şüphesi olan birini zorunlu kalmadıkça hareket ettirmeyin; omurga yaralanmalarında yanlış müdahale kalıcı hasara yol açabilir. Gerçek acil durumlarda 112'yi arayın.
- Gaz vanasını kapatın, elektrik sigortasını indirin. Deprem sonrası yangınların en sık nedeni gaz kaçağı ve elektrik arızasıdır. Gaz kokusu alıyorsanız hiçbir elektrik düğmesine, çakmağa veya kibrite dokunmayın; pencereyi açıp binayı hemen terk edin.
- Ayağınıza sağlam bir ayakkabı giyin. Deprem sonrası yaralanmaların önemli bir bölümü yerdeki kırık cam ve molozdan kaynaklanır.
- Deprem çantanızı alın. Su, ilaç, el feneri ve evraklarınızı içeren çanta, dışarıda geçireceğiniz saatlerde en büyük yardımcınız olacak.
- Binayı merdivenden, sakin şekilde terk edin. Asla asansör kullanmayın. Elektrik her an kesilebilir ve bir artçı sarsıntıda asansörde mahsur kalabilirsiniz. Merdivenlerde acele etmeyin, itişmeyin; düşen sıva ve cam parçalarına dikkat edin.
İlk saatler: artçılar, toplanma alanı ve enkaz çevresi
Büyük bir depremin ardından artçı sarsıntılar beklenen bir durumdur. Artçılar genellikle ana depremden küçüktür ama ana sarsıntıda zayıflamış bir yapıyı yıkmaya yetebilir. Bu yüzden ilk saatlerde en kritik kural şudur: hasar gördüğünden şüphelendiğiniz hiçbir binaya girmeyin.
- Size en yakın acil toplanma alanına gidin. Adresinize atanmış alanı e-Devlet'teki "Acil Toplanma Alanı Sorgulama" hizmetinden önceden öğrenebilirsiniz; bölgedeki afet yönetimi ve bilgilendirme bu alanlar üzerinden yürütülür.
- Binalardan, duvar diplerinden, elektrik direklerinden ve sarkan kablolardan uzak durun.
- Enkaz çevresinden uzaklaşın ve ekiplere alan açın. Meraklı kalabalık, arama-kurtarma çalışmasını yavaşlatır; sessizlik gerektiren dinleme anlarında hayat kurtaran sesleri bastırabilir. Eğitiminiz yoksa enkaza müdahale etmeye çalışmayın, gördüğünüz durumu 112'ye bildirin.
- Zorunlu değilseniz aracınızla trafiğe çıkmayın; yollar ambulans, itfaiye ve arama-kurtarma araçları için açık kalmalıdır.
Bölgenizdeki artçı sarsıntıların büyüklüğünü ve sıklığını canlı son depremler listemizden takip edebilir, dağılımlarını deprem haritası üzerinde görebilirsiniz.
Haberleşme: telefon hatlarını meşgul etmeyin
Büyük depremlerden sonra herkes aynı anda telefona sarıldığı için mobil şebekeler kilitlenir. Sesli arama şebekeyi en çok yoran yöntemdir; bu yüzden:
- Yakınlarınıza sesli arama yerine SMS veya internet tabanlı mesaj gönderin. Kısa mesajlar çok daha az kapasite kullanır ve yoğunlukta ulaşma ihtimali daha yüksektir.
- 112'yi yalnızca gerçek acil durumlar için arayın. Bilgi almak veya "durum nedir" diye sormak için yapılan aramalar, enkaz altındaki birinin ihbarının önüne geçebilir.
- Tek bir mesajla durumunuzu bildirin ("İyiyim, toplanma alanındayım" gibi) ve hattı serbest bırakın. Aile afet planınızda belirlediğiniz şehir dışındaki yakınınız, haberleşme köprüsü olarak herkese durumu iletebilir.
- Telefonunuzun şarjını koruyun: ekran parlaklığını düşürün, gereksiz uygulamaları kapatın; elektriğin ne zaman geleceği belirsiz olabilir.
Hasarlı binaya kısa süreliğine bile girmeyin. "Sadece iki dakikada eşyamı alıp çıkacağım" düşüncesi, deprem sonrası kayıpların önlenebilir nedenlerindendir. Bir artçı sarsıntı için iki dakika bile uzun bir süredir; resmi inceleme tamamlanmadan binanıza dönmeyin.
İlk günler: hasar tespiti, DASK ve resmi duyurular
Hayati tehlike geçtikten sonra sıra, süreci doğru kanallardan yürütmeye gelir:
- Hasar tespit başvurusu yapın. Depremden etkilenen bölgelerde başvurular e-Devlet üzerinden alınır; resmi ekipler binayı yerinde inceleyerek hasar durumunu belirler ve sonuçlar yine e-Devlet'ten görüntülenir. Sonuca itiraz hakkınız vardır.
- DASK hasar ihbarında bulunun. Zorunlu deprem sigortası poliçeniz varsa hasarınızı ALO DASK 125 hattından veya dask.gov.tr üzerinden bildirebilirsiniz. Kapsam, poliçe sorgulama ve başvuru adımları için DASK zorunlu deprem sigortası rehberimize bakın.
- Resmi duyuruları AFAD'dan takip edin. Barınma, yardım ve bölgeye giriş gibi konularda tek güvenilir kaynak resmi kurumlardır.
- Söylentiye itibar etmeyin, doğrulamadan paylaşmayın. "Şu saatte daha büyük deprem olacak" tarzı paylaşımların bilimsel dayanağı yoktur; depremin yeri, zamanı ve büyüklüğü önceden bilinemez. Asılsız paylaşımlar panik büyütür ve yardım çalışmalarını zorlaştırır.
Psikolojik toparlanma: kendinize zaman tanıyın
Deprem sonrasında uyku sorunları, sürekli tetikte hissetme, yer sallanıyormuş hissi, iştahsızlık veya ani ses ve titreşimlerde irkilme sık görülür. Bunlar olağan dışı bir olaya verilen olağan tepkilerdir ve çoğu insanda zamanla hafifler. Güvendiğiniz insanlarla konuşmak, günlük rutine olabildiğince erken dönmek ve afet görüntülerine maruziyeti sınırlamak toparlanmayı hızlandırır.
Çocuklar yetişkinlerin tepkilerini aynalar: onların yanında sakin kalmaya çalışın, sorularını yaşlarına uygun ve dürüst cevaplayın, "bir şey olmadı" diyerek geçiştirmeyin. Korkutmadan bilgilendirmenin yollarını çocuklara deprem bilinci rehberinde ayrıntılı anlattık. Belirtiler haftalar içinde azalmak yerine yoğunlaşıyor, günlük yaşamı sürdürmeyi zorlaştırıyorsa profesyonel destek almaktan çekinmeyin; afet bölgelerinde görev yapan psikososyal destek ekipleri ve sağlık kuruluşları bunun için vardır.
Sıkça sorulan sorular
Deprem sonrası eve ne zaman girilebilir?
Artçı depremler sırasında ne yapmalıyım?
Hasar tespit başvurusu nasıl yapılır?
Deprem sonrası neden telefonlar çekmiyor?
Kaynaklar ve resmi bilgilendirme
Bu rehber; AFAD'ın deprem sonrası bilgilendirme içerikleri ile DASK'ın (Doğal Afet Sigortaları Kurumu) hasar ihbarı ve poliçe süreçleri esas alınarak, sitemiz editörleri tarafından derlenmiştir. Başvuru koşulları ve süreçler zaman içinde güncellenebilir; kesin bilgi için her zaman kurumların resmî sitelerini kontrol edin. Türkiye'deki güncel sarsıntıları canlı son depremler listemizden izleyebilirsiniz.